Parę słów o formalinie… czyli refleksji początek

Czym jest formalina?

Formalina to wodny roztwór aldehydu mrówkowego, zwany też formaldehydem. 10% neutralna buforowana formalina, stosowana najczęściej (ale nie jako jedyna) do utrwalania materiału tkankowego w histologii, to 4% roztwór aldehydu mrówkowego (formaldehydu). Kiedyś przygotowywana przez apteki szpitalne ze stężonego ok. 40% roztworu formaldehydu, ale z uwagi na brak możliwości zachowania standaryzacji utrwalacza w tej formie, dziś formalina jest głównie dostarczana jako gotowy do użycia roztwór o wystandaryzowanych parametrach (w tym pH 7,2-7,4). Należy jednak pamiętać, że taki odczynnik należy zużyć w terminie przewidzianym przez producenta i wskazanym jako data ważności, przy czym podkreślić należy, że otwarta butelka pozostawiona przez dłuższy czas, spowoduje zmianę właściwości fizycznych odczynnika i dlatego każdorazowo powinno się sprawdzić pH przed jego zastosowaniem.

Formaldehyd został wpisany na listę czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy[1]. Określono jego najwyższe dopuszczalne stężenie (tzw. NDS, co oznacza wartość średnią ważoną stężenia, którego oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, określonego w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, przez okres jego aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń) oraz najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe (tzw. NDSCh, czyli wartość średnia stężenia, które nie powinno spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika, jeżeli występuje w środowisku pracy nie dłużej niż 15 minut i nie częściej niż 2 razy w czasie zmiany roboczej, w odstępie czasu nie krótszym niż 1 godzina). Wartości te wynoszą odpowiednio: dla NDS: 0,37 mg/m3, a dla NDSCh: 0,74 mg/m3.

Zmiana klasyfikacji formaldehydu na kancerogenny (kategoria 1B - może powodować raka) i mutagenny (kategoria 2, co oznacza, że podejrzewa się, iż powoduje defekty genetyczne), dokonana Rozporządzeniem UE 605/2014 z dnia 5 czerwca 2014 wprowadzała mocne ograniczenie stosowania tego odczynnika bez włączeń dla określonych branż. Wyeliminowanie formaliny z procesu diagnostyki patomorfologicznej wydaje się na dzień dzisiejszy niemożliwy. Wskazuje na to chociażby fakt, że większość procedur barwienia histochemicznego, immunohistochemicznego i diagnostyki molekularnej, stosowanych w histopatologii, jest wystandaryzowana dla materiału tkankowego utrwalonego w formalinie i zatopionego w parafinie. Przez wiele lat stopniowo rozwijano kryteria oceny biomarkerów diagnostycznych, prognostycznych i predykcyjnych, także w odniesieniu do tkanek utrwalonych w formalinie. Walidacja innych utrwalaczy, które przypuszczalnie mogą zastąpić formalinę, będzie wymagała wielu lat. Problem ograniczeń w stosowaniu formaldehydu został również podniesiony na 31 Europejskim Kongresie Patologów (ECP) w Nicei w 2019 r. W wyniku dialogu środowiska medycznego z urzędnikami Komisji Europejskiej wypracowano wspólne stanowisko w tym zakresie, które zostało opublikowane w rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 27 marca 2019 r., która oświadcza:

Utrwalacze formaldehydowe są rutynowo stosowane w sektorze opieki zdrowotnej w całej Unii ze względu na wygodę ich obsługi, wysoki stopień dokładności i ekstremalną zdolność adaptacji. W niektórych państwach członkowskich można przewidzieć, że sektor opieki zdrowotnej będzie miał trudności z przestrzeganiem w krótkim okresie wartości granicznej 0,37 mg/m3 lub 3,3 ppm. Dlatego właściwe jest wprowadzenie dla tego sektora pięcioletniego okresu przejściowego, podczas którego powinna obowiązywać wartość dopuszczalna 0,62 mg/m3 lub 0,5 ppm.

Zgodnie z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/983 w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych i mutagennych podczas pracy, zaleca się, aby dopuszczalne wartości formaldehydu w okresie przejściowym, tj. do dnia 11 lipca 2024 r., dla sektorów: opieki zdrowotnej, usług pogrzebowych oraz tanatopraksji nie przekraczał wartości dopuszczalnych 0,62 mg/m3 lub 0,5ppm.

Po 1 stycznia 2016 r. formaldehyd posiada klasyfikację zharmonizowaną, jako substancja rakotwórcza kat. 1B z opisem wskazującym na rodzaj zagrożenia dla zdrowia H350 – Może powodować raka. Zmiana klasyfikacji wymusza na pracodawcach pomiary stężenia formaldehydu w środowisku pracy wykonywanych nie z częstotliwością przewidzianą dla czynników chemicznych (raz na 2 lata lub raz w roku w zależności od krotności wartości NDS), a z częstotliwością przewidzianą dla czynników o działaniu rakotwórczym (raz na 6 miesięcy lub raz na 3 miesiące w zależności od krotności wartości NDS określonej dla formaldehydu)[2].

Dlatego też zróbmy sobie teraz rachunek sumienia i sprawdźmy wyniki ostatnich badań czynników szkodliwych na stanowisku pracy wykonanych w naszych laboratoriach…

 

Czy w takim razie możemy się chronić przed szkodliwym działaniem formaldehydu w zakładach patomorfologii?

Prawidłowa odpowiedź brzmi: musimy dołożyć wszelkich starań i wykorzystać wszelkie narzędzia jakie są dostępne, aby chronić zdrowie i życie pracowników służby zdrowia i pozostałych użytkowników formaldehydu, niezależnie od jego postaci czy stężenia.

Nasuwa się więc następujące pytanie: jakie są dostępne instrumenty na rynku, które mogą pomóc w ograniczeniu ekspozycji i emisji formaldehydu?

 

  1. Czujniki pomiaru stężenia formaldehydu w powietrzu.

Ciężko jest walczyć z wrogiem, jeśli nie wiemy jak bardzo jest on liczny. Dlatego stały monitoring stężenia formaldehydu powinien być podstawą oceny jakości środowiska w każdym zakładzie i pracowni patomorfologii a także stanowić podstawę dalszych. Nasza firma służy pomocą w doborze sytemu i czujników, jak również w konfiguracji systemu ostrzegania.

 

  1. Odczynniki służące do dezynfekcji powierzchni, która miała kontakt z formaldehydem.

Procedury i zwykłe środki czyszczące nie gwarantują właściwego odkażenia zanieczyszczonych powierzchni po przypadkowym rozlaniu: dlatego nieoczyszczone pozostałości formaldehydu będą nadal uwalniać cząsteczki formaldehydu do otaczającego środowiska. Nowością na rynku są opatentowane preparaty novok® – nr patentu 102018000002334, które szybko utleniają cząsteczki formaldehydu bez pozostawiania jego pozostałości.

novok® umożliwia zespołom opieki zdrowotnej osiągnięcie wysokiego poziomu odkażania w miejscu pracy, gdy jest to konieczne. Zaleca się stosowanie preparatów novok® do codziennych procedur czyszczenia w celu zapewnienia bezpieczniejszego miejsca pracy i minimalnego narażenia na niebezpieczną substancję jaką jest formaldehyd.

 

   3. Zestawy bezpieczeństwa służące do unieszkodliwiania i zbierania rozlanej formaliny.

Przypadkowe wycieki czy rozlania formaldehydu to nie tylko nieprzyjemne zdarzenia, ale także długotrwałe zagrożenia dla zdrowia ludzkiego. To pokazuje, jak ważne jest szybkie i bezpieczne, oraz skuteczne usuwanie źródła niebezpieczeństwa. Pomocą w takich sytuacjach służy specjalny zestaw bezpieczeństwa novokit® - zestaw ratunkowy zaprojektowany specjalnie do bezpiecznego przechowywania i czyszczenia do 2,5 litra rozlanej formaliny. Zestaw ten jest niezbędnym elementem w dziedzinie opieki zdrowotnej, zwłaszcza na oddziałach, w których profesjonaliści muszą w codziennej pracy radzić sobie ze znacznymi ilościami formaldehydu, np. bloki operacyjne czy zakłady/pracownie patomorfologii.

novokit® zawiera preparaty novok®-s i novok-pow®, a także wszystkie wymagane materiały czyszczące i środki ochrony indywidualnej. Zestaw minimalizuje narażenie na opary rakotwórcze podczas procedur postępowania z rozlaniem.

 

Zawartość zestawu novokitu®

  • novok®-s neutralizator formaldehydu 500ml
  • zestalacz formaldehydu novok-pow® 400g
  • specjalne rękawice nitrylowe
  • okulary z wentylacją bezpośrednią
  • półmaska z filtrami na formaldehyd
  • jednorazowy fartuszek ochronny
  • torba na niebezpieczny materiał biologiczny                                                     
  • ochraniacze na buty
  • informacja o niebezpieczeństwie dla postronnych osób
  • instrukcja (w j. polskim)

 

 

 

  4. Systemy do automatycznego napełniania pojemników formaliną.

W celu ochrony użytkowników przed oparami formaldehydu lub przypadkowymi wyciekami w czasie napełniania pojemników histopatologicznych firma Combifill SRL z Włoch opracowała systemy CombiSAFE i T-Filler.

 

COMBISAFE i/LUB T-FILLER:

KLUCZOWY ELEMENT W KOMPLEKSOWYM ZARZĄDZANIU PRÓBKAMI HISTOLOGICZNYMI, OD SAL OPERACYJNEGYCH DO JEDNOSTEK ANATOMII PATOLOGICZNEJ.

 

CombiSAFE

 

  • CombiSAFE i T-FILLER to zintegrowane urządzenia IVD, przeznaczone do bezpiecznego dozowania  formaliny i hermetycznego zamykania wiaderek zawierających biopróbki lub narządy. 
  • Ta sama maszyna zapewnia również możliwość zgrzewania próbek w worki z technologią próżniową i zmodyfikowaną atmosferą (worki lub wiaderka z certyfikatem IVD).
  • CombiSAFE i T-FILLER umożliwia konserwację próbek biologicznych na 2 różne sposoby, z formaliną lub bez, zapewniając pełną i dokładną diagnozę oraz, jak zawsze, maksymalne bezpieczeństwo dla operatorów.
  • Technologie CombiSAFE i T-FILLER są odpowiednie zarówno dla sal operacyjnych, jak i laboratoriów patologicznych.

 

Bezpieczeństwo

Wyjątkowe funkcje zapewniają, że wszystkie operacje wykonywane na CombiSAFE będą bezpieczne dla operatorów i zgodne z przepisami.

  • 10 lub 20 litrowe pojemniki z bezpiecznym szybkim połączeniem, aby uniknąć jakiegokolwiek narażenia nawet podczas wymiany zbiornika.
  • Całkowicie zamknięta i wentylowana komora dozownika formującego, aplikacja folii uszczelniającej przed otwarciem szuflady (gwarantuje to bezpieczną pracę).
  • Filtry HEPA i filtry węglowe do samodzielnej pracy. Opcja odciągu oparów, zapewniająca dłuższy czas filtrowania.

 

Technologia  

T-FILLER

 

  • Automatyczny dozownik formaliny, zgodny z wagą próbki biologicznej w celu uzyskania optymalnego stosunku objętości formaliny do masy próbki.
  • Utrwalanie i zamykanie próbek w wiaderkach lub workach z technologią próżniową oraz zastosowanie zmodyfikowanej atmosfery (MAP) – co daje zahamowanie rozwoju bakterii tlenowych i beztlenowych dzięki zastosowaniu specjalnej formacji gazów. Zapewnia to doskonałe utrwalanie próbek bez formaliny.
  • Najszerszy asortyment wiaderek w różnych rozmiarach do utrwalania próbek histologicznych: 600 ml; 900 ml; 2400 ml; 5700 ml, z osłonami bezpieczeństwa i jednoznacznym kodem kreskowym na próbkę/pojemnik.
  • Patent włoski: IT1421472 – IT1430086; Patent europejski: EP3083416B1

 

Zastosowanie

Systemy do automatycznego dozowania formaliny idealnie sprawdzą się na blokach operacyjnych i w zakładach patomorfologii, laboratoriach anatomii i histologii. Zastosowanie programów bezformalinowych ze zmodyfikowaną atmosferą i/bez próżnią/i pozwolą na transport próbek świeżych, jak również ograniczenie miejsca archiwizacji/przechowywania próbek utrwalonych w formalinie.

Pojemniki o niskim podciśnieniu wypełnione formaliną, wydłużają czas penetracji formaliny, przyspieszając proces utrwalania tkanek.

 

  5. Filtry służące do oczyszczanie powietrza z substancji niebezpiecznych w pomieszczeniach jak ksylen, formaldehyd, lotne związki organiczne (LZO, czy też VOC), benzen, alergeny i in.

 

Potwierdzono, iż niektóre gatunki kwiatów doniczkowych mają zbawienny wpływ na oczyszczanie powietrza. Poniżej przedstawiono kilka przykładów.

W warunkach szczególnie zanieczyszczonego powietrza pyłami czy związkami chemicznymi zaleca się stosowanie dodatkowych urządzeń poprawiających jakość powietrza. Dostępna w firmie Elektro Med technologia NCCO posiada potwierdzoną skuteczność w usuwaniu i neutralizowaniu zanieczyszczeń w postaci: pyłów, aldehydów, benzenu, fenolu, alkoholi i innych szkodliwych gazów.

 

Skuteczność technologii NCCO

NCCO to skrót od:

Nano – jednostka miary dla bardzo małych obiektów.

Confined – ograniczony, co oznacza, że granulka 0,4 cm tego materiału katalitycznego ma ok. 400 stóp tunelu adsorpcyjnego. Materiał ten niektóre cząsteczki absorbuje, a inne wyklucza.

Catalytic - W strukturę materiału katalitycznego zostały zintegrowane metale przejściowe (zeolity), które katalizują reakcje między gazowymi zanieczyszczeniami i utleniaczami.

Oxidizer - Generowany jest aktywny tlen, który może utleniać zanieczyszczenia gazowe do nieszkodliwych produktów, takich jak cząsteczki pary wodnej i dwutlenek węgla. Opuszczają one materiał katalityczny i regenerują kolejne miejsce w celu adsorpcji dalszych zanieczyszczeń

Budowa opiera się na pięciowarstwowym systemie oczyszczania, który stale usuwa zanieczyszczenia: filtr wstępny, filtr HEPA, reaktor NCCO, generator aktywnego tlenu oraz wentylator.

Zaprezentowany system ma najdłuższą żywotność filtra w przemyśle.

 

  6. Filtry formaldehydowe oparte na nadmanganianie potasu montowane w procesorach tkankowych, szafach i stołach formalinowych.

Nadmanganian potasu ma właściwości odkażające i utleniające, stąd jego popularność w filtrach stosowanych np. w inżynierii uzdatniania wody oraz w patomorfologii do neutralizacji formaldehydu. Należy zwrócić uwagę na zużywanie się filtrów nadmanganinowo-potasowych wraz z upływem czasu w wyniku przeprowadzonych reakcji utleniania. Zaleca się wymianę w okresach co 3 – 12 miesięcy w zależności od poziomu stężenia formaldehydu w urządzeniach takich jak procesory tkankowe, czy szafy formalinowe.

 

Podsumowanie

Praca z odczynnikami chemicznymi wymaga świadomości zarówno ich korzyści jak i niebezpieczeństwa jakie mogą one nieść, szczególnie w odniesieniu do zdrowia ludzkiego, zwierzęcego i środowiska. Mamy nadzieję, iż przedstawione propozycje pozwolą Państwu poprawić jakość pracy.

Wszystkich z Państwa, którzy chcą dowiedzieć się więcej zapraszamy do kontaktu z naszym działem wsparcia technicznego i działem handlowym. Jesteśmy na rynku aby służyć Państwu pomocą zarówno w zakresie możliwości ochrony i oceny stopni narażenia na formalinę jak również w zakresie dedykowanych rozwiązań minimalizujących ryzyko tego narażenia.

Zachęcamy również do korzystania ze wsparcia finansowego oferowanego np. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach corocznych konkursów pt. "Dofinansowanie działań płatnika składek na poprawę bezpieczeństwa i higieny pracy".

 

Zapraszamy do współpracy!

 

 

Bibliografia:


[1] Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. 2018, poz. 1286 z późn. zm.)


[2] Zgodnie z § 6.1 z Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. 2011, poz. 166)

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Dowiedz się wiecej Pliki cookies to niewielkie pliki tekstowe przechowywane przez przeglądarkę internetową na urządzeniu użytkownika) m.in. do analizy statystycznej ruchu, dopasowania wyglądu i treści strony do indywidualnych potrzeb użytkownika. Pozostawiając w ustawieniach przeglądarki włączoną obsługę plików cookies wyrażasz zgodę na ich użycie. Jeśli nie zgadzasz się na wykorzystanie plików cookies zmień ustawienia swojej przeglądarki. Akceptuję